Posta pulları neme, sıcaklık dalgalanmalarına ve fiziksel temasın neden olduğu aşınmalara karşı son derece hassas selüloz bazlı organik materyallerdir. Değerli bir filateli koleksiyonunu korumak ve sistemli bir şekilde tasnif etmek, doğru ekipman seçiminden ve malzeme kimyasına uygun saklama koşullarından geçer.
Doğru Pul Defteri ve Malzeme Seçimi
Pulların yerleştirildiği albümlerde kullanılan koruyucu şeritlerin malzemesi, uzun vadeli koruma için kritik öneme sahiptir. Plastikleştirici (fitalat) içeren kalitesiz polimer şeritler, zamanla bozunarak pulların üzerindeki organik boyalarla kimyasal reaksiyona girer ve renk değişimine sebep olur. Bu nedenle, kimyasal olarak nötr olan, asitsiz kağıttan üretilmiş ve üzerinde polietilen veya polipropilen koruyucu bantlar bulunan pul defterleri tercih edilmelidir.
Gevşek yapraklı (klasör tipi) defterler, koleksiyon genişledikçe sayfa ekleme ve çıkarma kolaylığı sağladığı için modüler bir yapı sunar. Sabit ciltli albümler ise daha kompakt bir saklama çözümü sunmakla birlikte, sayfa düzeninin önceden planlanmasını gerektirir. Sayfaların birbirine sürtünmesini ve pulların birbirine yapışmasını önlemek için her sayfa arasında asitsiz şeffaf parşömen kağıdı (glassine) bulunmalıdır.
Sistematik Düzenleme Metotları
Bir pul koleksiyonunu sınıflandırırken rastgele yerleşimden kaçınılmalı ve belirli bir bilimsel veya kronolojik mantık izlenmelidir. En yaygın ve kabul görmüş tasnif yöntemleri şunlardır:
- Kronolojik Düzen: Pulların basım yılına göre, en eskiden en yeniye doğru sıralanmasıdır. Bu yöntem, bir ülkenin posta tarihi ve matbaacılık teknolojisindeki gelişimi izlemek için idealdir.
- Coğrafi ve Ülke Bazlı Düzen: Pulların basıldığı ülkelere veya kıtalara göre ayrılmasıdır. Genellikle alfabe sırasına göre klasörler oluşturulur.
- Tematik (Konusal) Düzen: Pulların üzerindeki görsellere odaklanan bir yöntemdir. Doğa, spor, uzay, tarih veya ünlü şahsiyetler gibi belirli temalar etrafında bir seçki oluşturulur.
Fiziksel Temas Kuralları ve Doğru Teknikler
Çıplak elle pullara dokunmak, parmak uçlarındaki asidik yağların ve nemin kağıt liflerine transfer olmasına neden olur. Bu durum, yıllar içinde pul üzerinde kahverengi lekelerin (sararma/paslanma) oluşmasına yol açar. Pulları yerleştirirken veya incelerken mutlaka ucu düzleştirilmiş, pürüzsüz yüzeyli ve metalik filateli cımbızları kullanılmalıdır. Cımbızın ucu keskin olmamalıdır, aksi takdirde pulun tırtılları (perforasyon) zarar görebilir.
Pulları şeritlerin içine yerleştirirken yatay bir açı kullanılmalı, pulun kenarlarından eşit kuvvet uygulanarak hafifçe aşağıya doğru itilmelidir. Zorlama yapılması pul kağıdının bükülmesine veya mikro yırtıklara yol açar.
Mikroklimatik Saklama Koşulları
Pul albümlerinin saklandığı ortamın fiziksel koşulları, kağıdın ömrünü doğrudan belirler. Nem oranı %35 ile %50 arasında, sıcaklık ise 18°C ile 22°C arasında sabit tutulmalıdır. Aşırı kuru ortamlar kağıdı kırılganlaştırırken, yüksek nem ise pulların arkasındaki kuru yapışkanın (zamk) aktifleşerek sayfaya yapışmasına neden olur. Defterler kesinlikle yatay olarak üst üste istiflenmemeli, kütüphane raflarındaki kitaplar gibi dikey pozisyonda saklanmalıdır. Bu sayede pulların üzerine binen basınç minimize edilir.
